BADANIA / Trzeci sektor jako pracodawca i dostarczyciel usług

W opublikowanym w pierwszej połowie bieżącego roku raporcie Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Sektor non-profit w Polsce” można przeczytać o funkcjach sektora non-profit w ramach gospodarki społecznej. Raport bazuje na wynikach badań statystycznych prowadzonych przez GUS od 2005 r. i pokazuję m.in. działalność organizacji pozarządowych w obszarze zatrudnienia.

Wraz ze wzrostem zainteresowanie problematyką gospodarki społecznej, często kojarzonej również z ekonomią społeczną rośnie zainteresowanie funkcjami zatrudnieniowymi, świadczenia usług dla społeczności lokalnej oraz udzielania pomocy w uzyskaniu zatrudnienia oraz oferowania innych usług osobom wykluczonym społecznie przez organizacje pozarządowe.

Funkcja zatrudnieniowa

W sektorze non-profit tylko co 6 organizacja posiada płatny personel „na etacie”, a dwie trzecie w ogóle nie zatrudnia ani na umowę o pracę ani przy wykorzystaniu innych form jak np. umowa zlecenie. Badanie GUS, oparte na danych z 2006 r., wskazuje więc na ograniczone występowanie funkcji zatrudnieniowej. Specyfiką trzeciego sektora to jednak przede wszystkim elastyczny czas pracy, łatwy do dopasowania dla osób, które nie mogą pracować w pełnym wymiarze czasu pracy (np. młode matki, niepełnosprawni). Okazuje się więc, że w organizacjach pozarządowych jest dwukrotnie wyższy, niż przeciętnie w gospodarce narodowej, procent miejsc pracy oferowanych w niepełnym wymiarze czasu lub tzw. pracy pozaetatowej (23 proc. do 11 proc.).

Sektor, w porównaniu z pozostałymi częściami gospodarki narodowej jest sfeminizowany. Wśród personelu etatowego 58 proc. to kobiety, podczas gdy w innych sektorach 45 proc. W organizacjach znajduje także zatrudnienie więcej niepełnosprawnych (4,8 proc. wobec 3,6 proc.), osób w wieku emerytalnym (4,6 proc. wobec 2,7 proc.) i osób niepełnoletnich (1,1 proc. wobec 0,3 proc.).

Chodź wydawało by się, że w sektorze nad reprezentowana jest liczba osób, które można uzać za borykające się z trudnościami na rynku pracy, to towarzyszy im aż 47 proc. osób z wyższym wykształceniem. W gospodarce narodowej jest ich o ponad połowę mniej – 22 proc. GUS tłumaczy to, specyfiką wykonywanych usług w trzecim sektorze, które wymagają wysokich kwalifikacji i wyższego wykształcenia.

Funkcja świadczenia usług dla społeczności lokalnej

Lokalnie, w granicach jednego powiatu działa 57 proc. z organizacji, a na terenie jednej gminy 36 proc. Dodatkowo o lokalnym charakterze badanych podmiotów świadczy, że 54 proc. z nich zadeklarowało, że ich celem jest wsparcie lub rozwój społeczności lokalnej.

Zdecydowanie częściej jednak działania lokalne prowadzą stowarzyszenia – 59 proc. z nich działa na obszarze nie wykraczającym poza powiat – niż fundacje, których 24 proc. nie wykracza poza powiat.

Funkcja udzielania pomocy w uzyskaniu zatrudnienia oraz funkcja świadczenia usług na rzecz osób wykluczonych społecznie

Pomoc w uzyskaniu zatrudnienia oraz oferowanie usług osobom wykluczonym znajduje odbicie w deklaracjach odpowiednio 7 i 11 proc. organizacji non-profit. W swoim raporcie GUS przekłada jednak te dane na liczby absolutne, z których wynika, ze taką działalnością zajmuje się stosunkowo dużo organizacji – 5 tys. pomaga w znalezieniu pracy, a 7,5 tys. oferuje inne usługi dla osób wykluczonych. Łączna liczba osób, które znajdują pomoc u analizowanych organizacji, to odpowiednio 1,3 mln i 3,4 mln osób.  Pomoc w znalezieniu zatrudnienia najczęściej świadczą społeczne podmioty wyznaniowe (15 proc.), fundacje (13 proc.) i organizacje samorządu gospodarczego i zawodowego (14 proc.). Najmniejszy odsetek organizacji działających na polu zatrudnienia posiada status prawny stowarzyszenia, jednak ze względu na dominująca liczbę stowarzyszeń w trzecim sektorze, to one obsługują 77 proc. wszystkich osób w obszarze zatrudnienia.

Podobnie sytuacja przedstawia się w obszarze pozostałych usług świadczonych osobom wykluczonym społecznie. Deklarację wspierania takich osób złożyło 41 proc. organizacji społecznych podmiotów wyznaniowych, 21 proc. fundacji, 10 proc. stowarzyszeń i 3 proc. organizacji samorządu terytorialnego i zawodowego. Ponownie większość usług świadczyły stowarzyszenia – 75 proc.

Źródło: „Sektor non-profit w Polsce – wybrane wynik badań statystycznych zrealizowanych przez GUS na formularzach SOF”, Warszawa 2009