Samorządy mogą przekazywać realizację zadań publicznych organizacjom pozarządowym oraz innym podmiotom uprawnionym do prowadzenia działalności pożytku publicznego. Możliwość przekazywania realizacji zadań publicznych wprowadzona została przez Ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W trybie tym samorząd powierza zadania ograniczonej liczbie podmiotów uprawnionych do ubiegania się o zlecenie, co daje samorządowi pewność, że środki trafią do sektora społecznego, a nie do firm komercyjnych. Ustawa dokładnie określa sferę zadań publicznych, która definiuje w jakim zakresie można zlecać zadania.
Nowelizacja z 2010 roku Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadziła stosowanie trybu tejże ustawy także do zlecania organizacjom pozarządowym wykonywania usług i instrumentów rynku pracy, zastępując tryb z Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; zadań z zakresu pomocy społecznej, zastępując tryb z Ustawy o pomocy społecznej, zadań określonych w Ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i w Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii.
Przekazanie realizacji zadania następuje w dwóch formach:
– powierzenia wykonywania przez podmioty uprawnione zadań publicznych.
Przy powierzaniu administracja publiczna finansuje w całości wykonanie zadania przez dany podmiot. Oznacza to, że dotowany podmiot nie musi zagwarantować udziału środków finansowych własnych lub środków pochodzących z innych źródeł. W praktyce organy administracji definiują zakres problemu i sposób jego rozwiązania, następnie ogłaszają otwarty konkurs na realizację danego zadania, poczym powierzają realizację tej wizji wybranemu podmiotowi.
– wspierania wykonania przez podmioty uprawnione zadań publicznych.
W tym trybie administracja tylko częściowo uczestniczy w finansowaniu zadania publicznego. Innymi słowy przy wpieraniu organ administracji publicznej tylko częściowo finansuje wykonanie zadania, a dotowany podmiot musi zagwarantować udział środków finansowych własnych lub środków finansowych pochodzących z innych źródeł. Samorządy mają możliwość wspierać te działania społecznie użyteczne, które uzna za istotne dla lokalnej społeczności. W przypadku wspierania inicjatywa ogłoszenia konkursu w danym przedmiocie może leżeć i po stronie samorządu, i po stronie uprawnionych podmiotów. Przedmiot i warunki konkursu określa samorząd, ale sposób realizacji celu zwykle definiowany jest przez podmiot starający się o dotację, więc pozwala mu to na swobodę w wyborze metod i zakresu działań.
Tryb konkursowy, dotacja
Powierzanie i wspieranie odbywa się w drodze otwartego konkursu ofert. W konkursie mogą w nim uczestniczyć organizacje pozarządowe oraz inne podmioty uprawnione do prowadzenia działalności pożytku publicznego tj.: kościelne osoby prawne, spółdzielnie socjalne, spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów o kulturze fizycznej, stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Należy podkreślić, że w konkursie mogą wziąć udział wszystkie organizacje pozarządowe czy inne wyżej wymienione podmioty (np. spółki), a nie tylko te, które posiadają status organizacji pożytku publicznego. Otwarty konkurs ofert ogłasza organ wykonawczy samorządu, w gminach – wójt (burmistrz, prezydent), w powiatach i województwach – zarząd.
Organizacja pozarządowa może również złożyć z własnej inicjatywy ofertę realizacji zadań publicznych. Jeśli organ administracji uzna inicjatywę realizacji danego działania za celową, ogłosi otwarty konkurs ofert.
Samorządy mają sporą dowolność w zakresie wyboru przedmiotu konkursu (choć musi się on wpisywać w katalog ich zadań), dzięki czemu mogą przyznać dotacje na projekty odpowiadające na realne lokalne potrzeby i uwzględniające specyfikę lokalnych organizacji pozarządowych i innych uprawnionych podmiotów.
Administracja publiczna przekazuje podmiotom wyłonionym w konkursie dotację na realizację zadania. Procedura konkursu, opisana w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, dzieli się na następujące etapy:
- ogłoszenie otwartego konkursu ofert,
- rozstrzygnięcie konkursu i podpisanie umowy,
- realizacja zadania przez organizację i nadzór administracji publicznej nad realizacją,
- rozliczenie zadania i dotacji przeznaczonej na jego realizację.
Wzory niezbędnej dokumentacji związanej z konkursem wskazane są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania.
Zarówno w przypadku powierzania, jak i wspierania dochodzi do udzielenia przez samorząd wybranemu w konkursie podmiotowi dotacji na realizację zadania publicznego. Dotacja może być przeznaczona wyłącznie na realizację zadań, nie może być to dotacja podmiotowa, ani dotacja z przeznaczeniem na działalność gospodarczą.
Warto zauważyć, iż nowelizacja Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 2010 roku wprowadziła możliwość stosowania uproszczonej procedury przekazywania środków. Organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego może powierzyć zadanie lub wesprzeć uprawniony program z pominięciem otwartego konkursu ofert. Przekazanie środków może nastąpić po złożeniu przez uprawnione podmioty wniosku, w sytuacji w której organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego uzna za celowe realizację zadania na które złożono wniosek. Ustawa opisuje szczegółowo procedurę trybu uproszczonego z pominięciem otwartego konkursu: jest on możliwy do zastosowania pod warunkiem, iż wysokość dofinansowania lub finansowania zadania publicznego nie przekracza 10 tys. zł, czas realizacji zadania nie jest dłuższy, niż 90 dni.
Pominięcie otwartego konkursu ofert może także nastąpić w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej, katastrofy naturalnej lub awarii technicznej w kraju lub poza jego granicami. W takich sytuacjach organ administracji publicznej może zlecić organizacjom pozarządowym oraz podmiotom uprawnionym do prowadzenia działalności pożytku publicznego, z pominięciem otwartego konkursu ofert, realizację zadania publicznego. Przy czym dotyczy to zadań, które ma na celu zapobieżenie skutkom tych szczególnych wydarzeń.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, Dz.U.03.96.873, z późn. zmianami.
